قازىرگى ورنىڭىز:سۇحبات » تولىق مازمۇن

بىزدە وي ايتقاننان گورى ءسوز جاسايتىن اۆتورلار جوق ەمەس،ول حالىققا سىڭبەيدى

قوسىلعان ۋاقىت:2016-12-31رەداكتور:مۋساقاينارى:اي-كۋا تورابىكورىلىمى:ىزدەلۋدە...



تالانتتى اقىن، تانىمال جۋرناليست قۋانىش ءىلياس ۇلىمەن سۇحبات

    شالقار قازەز ۇلى: پوەزيا جانرىندا نەداۋىر ەڭبەكتەنىپ جۇرگەنىڭىزگە ەل-جۇرت كۋا، اسىرەسە وزىندىك ورنەگى بار وتتى جىرلارىڭىز، اتاپ ايتساق: «ءداريعا»، «ويسىل قارا بوزدايدى»، «انام مەن ارشا»، «ءان بۇلبۇلى»، «اق ارال» سياقتى پوەمالارىڭىز وقىرمان كوڭىلىنەن شىققان ەدى، ەندى ءوزىڭىز ولەڭ جازۋعا قاي كەزدەن باستاپ كىرىستىڭىز؟ وتباسىڭىزدا، تۋىس- جۇراعاتتارىڭىزدا وسىنداي ءسوز ۇستاعان كىسىلەر بولعان با ەدى؟

    قۋانىش ءىلياس ۇلى: جارايدى! حالقىمىز ايتادى عوي «تۇيەگە مىنگەن قازاقتىڭ ەكى اۋىز ولەڭى بار» دەپ، مۇنى ءبىر قالجىڭ رەتىندە دە تۇسىنۋگە بولادى، ءبىراق مۇنىڭ ارى جاعىندا ۇلكەن ءبىر ءمان بار، مەنىڭ ءوز تۇسىنىگىمدە قازاق دەيتىن حالىق - وزگە ۇلتتارعا قاراعاندا تابيعاتقا ەڭ تۋىس حالىق. ەڭ جاقىن حالىق. ءاربىر بالا اناسىنىڭ بويىنا بىتكەننەن باستاپ، اناسى ارقىلى اق بۇلاقتىڭ سىلدىرىن، بۇلبۇلدىڭ ءۇنىن تىڭداپ ءوسەدى. تابيعاتپەن وتە بەسىگى ءبىر بولعاندىقتان دا، سوسىن دا جاتتاپ ولەڭ ايتپايتىن قازاق بالاسى از، جاڭاعى قالجىڭنىڭ نەگىزى بار دەپ ايتاتىنىم وسى. ال ەندى مەنىڭ تۋىپ وسكەن جەرىم التاي قالاسىنا قاراستى الاعاق دەگەن اۋىلدىڭ مالشىلىعىندا، ءۇيىمىز قىستا ەرتىس بويىن قىستاپ، جازدا جيرما نەشە كوشىپ، اناۋ التايدىڭ ءتور جايلاۋىنا بارىپ جايلاپ قايتاتىن، ەندى مەن وسىنداي ءبىر كوشپەلى شاڭىراقتا دۇنيەگە كەلدىم. مەن ايتقان ءبىزدىڭ الاعاق دەگەن مەكەن - توپىراعى وتە تەكتى جەر، ودان نە ءبىر قوعام قايراتكەرلەرى، اقىن-جازۋشىلار شىقتى، الىپ ايتساق، شارىپقان كوگەدايەۆ، دالەلقان سۇگىربايەۆ سونىمەن قوسا ادەبيەتىمىزدىڭ كوشباسشىسى اسقار تاتاناي ۇلى، ۇلكەن ورنەگى بار ادەبيەتىمىزدىڭ قارا نارلارى عالىم قاناپيا ۇلى، ابدەنباي باجايۆ، بەرتىنگى قابدەش جانابىلگە دەيىن، كوبەن اسقارعا دەيىن، ءبىزدىڭ توپىراقتان تۇلەگەن ادەبيەتىمىزدىڭ ۋاكىلدەرى. ەندى ءبىزدىڭ قانىمىزعا دا سول كىسىلەردەن بىردەمە جۇققان شىعار، وسى توپىراقتان بىردەمە جۇققان شىعار، مەنىڭ ءوز اكەم قاراپايىم مالشى، حالىق دارىگەرى بولعان. انام دا قاراپايىم سەميا ادامى. ءبىزدىڭ ءسوز ۇستاعان تۋىستارىمىز، اعالارىمىز اتالارىمىز بولعان، مەنىڭ اكەم اكەسىنەن ەكى جاسىندا جەتىم قالعان ادام، ۇلى اتامىز جيرما جەتى جاسىندا قايتىس بولعان، ول كىسى سول جيرما جەتى جاسىنا دەيىن سول كونە داۋىردە كىتاپتاردى وقىپ، ولەڭدى دە ايتقان ادام، ەندى سول اتامىزدان قالعان ءبىر ۇشقىن شىعار بىزگە كەلگەن. مەنىڭ ءوز ويىمدا جالپى ونەر تابيعاتتان، اكەنىڭ كۇشى، انانىڭ سۇتىنەن بولادى، ول باسقا ەشقايدان كەلمەيدى، ارينە، تالانتتى قولدان جاساپ الۋعا كەلمەيدى. بۇل كۇندەرى تالانتتى قولدان جاساعىسى كەلەتىندەر ارينە كوپ، وسى اتىمەسفەرانى دا، ادەبيەتتىڭ اۋاسىن دا بىلىقتىرىپ جۇرگەندەر سول توپتاعىلار دەپ ويلايمىن، ارينە، ءوزىمىنىڭ ماڭگىلىك تىرەگىم تەك تالانت قانا.

    شالقار قازەز ۇلى: ەڭ العاشقى تىرناق الدى تۋىندىڭىز قاي كەزدە جازىلدى؟

    قۋانىش ءىلياس ۇلى: نەگىزى باستاۋىش مەكتەپ وقپ جۇرگەندە ازداپ جازىپ جۇردىك، قيسا-داستانداردى جاتتاپ دەگەندەيىن، سوسىن ورتالاۋ مەكتەپ پارتاسىندا جازدىم، «اۋىلعا بار» دەيتىن ولەڭىم بار ەدى، سوسىن «ءۇش اجىم» دەگەن ولەڭىم التاي گازەتىندە باسىلدى، قىستا كانيكولعا تاراپ بارعاننان كەيىن ساۋرىق وتارىنا قويعا كەتەمىز، ال جازدا تاراپ بارعاننان كەيىن انە-مىنە دەگەنشە قوزى توعىتۋ، ونى قىرقۋ، كيگىز باسۋ، ودان شوپتىڭ اتىن تاعالاۋ ءبىتىپ جايلاۋدان اتپەن ەرتىستىڭ جاعاسىنا كەلىپ ءشوپ شابامىز، سوندا ءبىر اي جۇرىپ اياقتاعاندا وقۋعا قايتامىز عوي، سوندا ءبىر جولى جەتىنشى كلاس كەزى عوي دەيىم، اكەم اۋىلدان ءبىر ماشيناعا سالىپ جىبەرەتىن بولىپ، ەكەۋىمىز اتپەن كەلە جاتىپ، بايقاعانىم: اكەمنىڭ ماڭدايىندا تەرەڭ- تەرەڭ ءۇش اجىم بار ەكەن، سونى جول بويى ويلاپ كەلە جاتتىم وسى ءۇش اجىمنىڭ قانشاسىن مەن تۇسىردىم ەكەن دەپ، سودان قايتىپ كەلىپ جازدىم، ەسىمدە ءبىر شۋماعى بار ەكەن:
    قاجەتىمە قايمىققان ءار دايىمدا، 
    ۇرپاق جىرى جاتتالعان تاڭدايىندا، 
    ءۇش بۇلاقتاي وسىلعان ءۇش اجىم بار، 
    جان اكەمنىڭ اياۋلى ماڭدايىندا، ــ دەپ كەلىپ اياعى تاعى: 
    اكە بالا بىلەمىز ءبىر جۇرەگى، 
    ءبىر جۇرەگى ءبىر جىلاپ ءبىر كۇلەدى، 
    كەلەدى ايتەۋ تىنىمسىز قارا تەر بوپ، 
    ءتورتىنشى اجىم تۇسەمە كىم بىلەدى، ــ دەپ اياقتايتىن ەدى. ەسىمدە قالعانى وسىلاي، وسى ومىردەن مەن ءالى الىستاعام جوق، وسى ءشوپ شابۋعا مەن ءالى قاتىسام، مىنە مەن قازىر وسى ۇرىمجىگە كەلىپ قونىستانعالى دا ون جىلداي بولىپ قالدى، ءبىراق جىلىنا سەگىزىنشى ايدا ون كۇن بارىپ شالعىنى تارتىپ، سول ءومىردى كورىپ دەگەندەي. ءبىر جاعىنان قولقانات از. مەن ۇيدىڭ ۇلكەنى بولعانسوڭ، ارينە سول تۇرمىستان اجىراماۋ كەرەك، شىعارماشىلىققا ۇلكەن سەپتىگى دە بولادى، مەن سول كەزدە ءبىر ولەڭ جازدىم، جاڭاعىدان كەيىن، تاعى دا سول اكەمە قاتىستى بولدى، ونى دا قوسا كەتەيىن، «اكەجان شالعىڭدى بەر» دەيتىن ولەڭ ەدى، مەن قالا جاستانىپ، تورت تامنىڭ ىشىنە كىرگەننەن كەيىن، ادام بىلاي ەتەيىپ سەمىرە باستايسىڭ عوي! سوسىن بارىپ جاڭاعى شالعىعا تۇسكەن كەزدە، «جۇمىس ىستەمەگەن ادام بۇلاۋ بولىپ اۋىرىپ قالاما!» دەپ قايتا-قايتا مەننەن شالعىنى الىپ الادى عوي، سەن دەم ال! -دەپ، سول كەزدە مەن سول ولەڭدى جازدىم جاڭبىر جاۋىپ تۇرعاندا :
    اكەجان شالعىڭدى بەر مەن شالايىن، 
    قۇرعاسىن ساتكە بولسا تەر سامايىڭ، 
    ءبىر عۇمىر باعىپ كەلگەن ءتول دالاڭا، 
    مەن دە ءبىر ءوز قولىممەن ەن سالايىن، 
    وزىڭدە جان ەدىڭ ءبىر اسىل تەكتى، 
    عۇمىرىڭ شاعىندىقتىڭ باسىندا ءوتتى، 
    جوعالعان جاستىعىڭ با دەپ تە قالام، 
    شالعىنى شالدىقتىرعان جاسىل ءشوپتى، 
    شالعىمەن جاسىل ءشوپتىڭ اراسىندا، 
    عۇمىرىڭ ءتۇستى قانشا قارا سۋعا، 
    جيىرما بەسىڭ تۇر مەندە بارعىسى جوق. 
    شالعىڭنىڭ ءجۇزىن بەرىپ الاسىڭ با؟-دەيدى. 
    وسىلاي ايتىپ-بۇيتىپ ەڭبەكتەنىپ جاتقان جايىمىز بار. 

    شالقار قازەز ۇلى: ءسىز اسىرەسە پوەما جانرىنا بەيىمدەلىپ، سول جاعىندا كوپتەپ ەڭبەكتەنىپ جۇرسىز ،بۇعان قانداي سەبەپتەر بولدى؟

    قۋانىش ءىلياس ۇلى: پوەما دەيمىز،داستان-قيسا دەيمىز... بۇلاردىڭ ىشىندە ليريكا ارينە ۋاقيعالىق تۇرلەرى بارعوي،ەندى ماعان وسىنى تابيعي بولىمىس الىپ كەلدى دەپ ويلايمىن. مەن ءاۋ باستا وسىنى ماقسات تۇتىپ، ارناۋلى وسى جانردا ەڭبەكتەنىپ، ادەبيەتتە وسى جانرمەن قالايىن دەگەن ەشقانداي ماقسات بولعان جوق. مەن ەڭ العاش «جەر استىنا حات» دەگەن پوەما جازدىم، وسىعان ەلدەر تاڭ قالدى، «سەن جەر استىنا نەمەنە حات جازىپ ءجۇرسىڭ»-دەپ. مەن بۇل پوەمانى 2001-جىلدارى داشۋەگە بارعان جىلى جازدىم، مۇنى جازۋدىڭ وزىندىك سەبەبى بار. مەنىڭ ءتىرى بولسا 12 اعايىندىمىز، التى اعا-ىنىلەرىم و دۇنيەلىك بولىپ كەتكەن. ءۇيدىڭ ۇلكەنى بولدىق، ءبىر جاعى وقىدىق،ءبىر جاعى اتا-اناعا كومەك قول سوزۋ كەرەك بولدى ازامات رەتىندە سۋعا دا وتقا دا تۇستىك. وسىندا ءبىر سەميادان شىققاننان كەيىن ول كىسىلەردىڭ ءۇمىتىن اقتاۋ كەرەك، تىرىسىپ وقۋ كەرەك بولدى. سول كۇندەرى ويلايسىڭ ەگەر سول كىسىلەر ءتىرى بولسا،ءۇيدىڭ ۇلكەنى بولماعاندا وسىنشالىق سالماق تۇسپەيتىن ەدى عوي –دەپ. بارلىعى ەرتە كەتتى، مەن ەندى ول كىسىلەرگە قولىمنان قورعان تۇرعىزا الماسام دا، وسى ولەڭ ارقىلى رۋحىمنان ەسكەرتكىش ورناتايىن دەپ « جەر استىنا حات» دەگەن پوەمامدى جازدىم. بۇل ولەڭدەر سول كىسىلەردىڭ رۋحىنا ارنالادى. مىنە بۇل مەنىڭ تۇڭعىش جازعان پوەمام ەدى. كەيىن بەيسەنبى اتامىزدىڭ ايمي دەگەن جارىنا ارناعان ليريكالىق ولەڭدەرىنە ليريكالىق بايان رەتىندە پوەما جازدىم. بۇلار نەگىزىنەن كۇيدىڭ ىشىنە كىرۋ،كۇيگە تولعانىس جاساۋ ەدى. ودان كەيىن ماحاببات تاقىرىبىندا «قوس بۇرىم» اتتى پوەما جازدىم. مۇنى جەڭگەڭە ارناپ جازعان ەدىم. ارينە بۇل پوەمام ءدال قازىر ماحابباتتىڭ كۋاسىنداي. كۇنسايىن دەگەن بالامىز بار، مايرا دەگەن جارىم بار. جاستىقتىڭ الاۋىنداي پوەما سول كۇيىندە ەسىمدە ساقتاۋلى تۇر.

    اسەمقان عيبادات قىزىنا ارنالعان پوەما دا جازىلدى، ونى دا حالىق جاقسى باعالادى.كەيىن تايىر اتامىزدىڭ رۋحى اق ارالعا ارناپ تا پوەما جازدىم.ءسۇيتىپ-ءسۇيتىپ كەلە جاتىرمىز.

    ال ەندى پوەما تۇرعىسىنان ايتقان دا جۇڭگو قازاق ادەبيەتىندە داستان، پوەما جازعان كوپتەگەن مىقتى اعالارىمىز بار. كەيىن ورتا بۋىنعا كەلگەندە بىرتىندەپ ازايدى، ال قازىر جاستارعا كەلگەندە جوقتىڭ قاسى. ەندى وسىنداي تاپشى ۋاقىتتا پوەمانىڭ سانى ازايدى، ارينە، پوەما ادەبيەتتىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى ءۇشىن ۇلكەن باسپالداق. كولەمدى –كۇردەلى پوەزيالىق شىعارماسى جوق ادەبيەت تولىق ادەبيەت دەپ ايتا المايمىن. جالپى ادەبيەتتە رومان،پوۆەسىت،اڭگىمە تاعى باسقالار سونشالىق قاجەتتى بولسا، پوەزيادا پوەمانىڭ ورىنى وگەيسىمەۋى كەرەك. قالامداس دوستارىما ايتارىم، ارينە،كەشەگى قازاق ادەبيەتىنەن تارتىپ ايتساق، ادەبيەتتى تىرەپ تۇرعان ۇلكەن ۋىقتارىمىز-كولەمدى ادەبي شىعارمالار سونىڭ ءبىرى پوەما. ءيلايىم،وسى جازىپ جاتقان ەڭبەكتەرىمىز جۇڭگو قازاق ادەبيەتىنە تامشىداي بولىپ قوسىلسا،بىرەر وقىرماندارىمىزدى مويىنداتسا مۇراتقا جەتكەن بولار ەدىم.

    شالقار قازەز ۇلى : وسى جانردا ءالى دە جالعاستى قالام تەربەي بەرەسىز بە؟

    قۋانىش ءىلياس ۇلى: مەنىڭ تابيعاتىم وسىعان تارتتى، مەنىڭ دوس-جاراندارىم مەنى وتە ءداستۇرلى اقىنسىڭ دەيدى. مەن ايتام ولارعا: مەن ءارقانداي اسىلدى ءوز حالقىمنان ىزدەگىم كەلەدى، ەگەر سول اسىلدارىم ەگەر باقىتسىز بولسا ونىڭ باقىتىنا جەتكىزە الماي جاتقان ءوزىمىز. باردىڭ قادىرىنە جەتە بىلەيىك. مەنىڭ بارلىق دەتالىم ۇلتىمنىڭ رۋحىنان،سالت-داستۇرىنەن، كەشەگى تاريحىنان كەلەدى، اللا قۋات بەرسە، اماندىق بولسا وسى جولمەن كەتە بەرەمىن.

    شالقار قازەز ۇلى: ءداستۇر دەمەكشى،وسىنداي دا ءبىر ساۋال تۋىندايدى. نوبەل سيلىعىنىڭ يەگەرى مەكسيكالىق ايگىلى اقىن وكتويا ءبىر سۇحپاتىندا بىلاي دەگەن ەكەن:« 20-عاسىرعا كەلگەندە، پروزا پوەزيالاندى، مودەرنيست جازۋشىلار سيمونيستەردىڭ تۇسپالداۋ،يشاراتتاۋ،شەندەستىرۋ،تىلسىمدەندىرۋ سياقتى تاسىلدەرىن پروزاعا الىپ كىردى،سونىمەن پروزا نازىكتەندى.» دەپ. جاس اقىن رەتىندە ءسىز ءوز شىعارمالارىڭىزدا مودەرنيست جاڭا اعىممەن ءجۇرۋدى قالايسىز با؟

    قۋانىش ءىلياس ۇلى: دۇرىس، قازىر راسىندا ەكى كوزقاراس بار. مەيلى الەم ادەبيەتىندە بولسىن الدە جۇڭگو ادەبيەتىندە بولسىن.ءبىزدىڭ قالامگەرلەر ايتادى: «بىرەۋىن تەرىستەيدى،ال ەندى بىرەۋىن دۇرىستايدى.» مەن ايتار ەدىم ەكەۋىنە دە جول قويۋ كەرەك دەپ. ارينە وسەتىن،وركەندەيتىن بولاشاعى بار ادەبيەتتە بارلىعى بولۋ كەرەك. كەشەگىگە بۇرىلىپ قاراساق،تەك ءوزىمىزدىڭ قازاق ادەبيەتىمىزدە عاسىرلار قاتپارىنان بەرى كەلگەن قارا ولەڭ،جىراۋلار ادەبيەتى،ەرتەگىلەردى الىپ ايتساق بۇلاردىڭ بارلىعى بىردەن وسلاي قالىپتاستى ما؟ ارينە وسىلاردىڭ بارلىعى قىرۋار اعىمدارعا ۇشىراۋ ارقىلى قالىپتاسقان. اينالىپ كەلسەك ءوزىڭ ايتىپ وتىرعان مودەرنيست اعىمنىڭ ءتۇپ اتاسى ءوزىمىزدىڭ قيال-عاجايىپ ەرتەگىلەرىمىز. ال بۇگىنگى داۋىرگە كەلگەندە، وسى كوزقاراستار ءومىر سۇرىپ كەلەدى،ءبىزدىڭ ءبىر توپ قالامگەر دوستارىمىز ءبىر اعىمدا جازا باستادى، ولار شەتەل ادەبيەتىندە الدەقاشان العا قاراي جۇرگەن نەمەسە قالىپتاسىپ بولعان مودەرنيست اعىمدار. مىسالى: سانا اعىمى، مودەرنيست اعىمدار. بۇل جاڭاعى پرانسكاپكادا بار،ءوزىمىزدىڭ قازاق ادەبيەتىندەگى ورالقان بوكەيدىڭ شىعارمالارىندا دا كەزىگەدى. وسى سەكىلدى ايتا بەرسەك وتە كوپ ۇشىرايدى. مەنىڭ جاس قالامگەرلەرگە ايتارىم، مەيلى قايسى باعىتتا بولسىن،ءوزىنىڭ ۇستاعان جولىنان تايماي،ءوز مۇراتىنا جەتىپ،وزىندىك ستيل قالىپتاستىرىپ كەتە السا مەن مۇنى قۋانا قۇپتار ەدىم. ال ءبىراز ۋاقىتتىق قىزبالىققا سالىنىپ، ءوزىن دە،ادەبيەتتى دە ەرمەك ەتسە وندا ءوزىنىڭ ازاماتتىق ارىنا سىن بولماق. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى مۇنىڭ بارلىعى بىزگە كەرەك،بارلىعىن ۋاقىت شەشەدى دەپ وتىرماۋىمىز كەرەك، ۋاقىت-ءبىزدىڭ ۋىسىمىزدا.ءبىز ۋاقىتقا قاراپ وتىرماۋىمىز كەرەك.

    شالقار قازەز ۇلى: ال ءسىزدىڭ جانىڭىز قايسى اعىمعا جاقىن؟

    قۋانىش ءىلياس ۇلى: ەگەر مەن مودەرنيست اعىممەن جۇرسەمدە ءوز حالقىمنىڭ رۋحىنان ىزدەپ سونى بەينەلەر ەدىم. ەندى ءبىر كىنارات بەلەڭ بەرۋدە، وسى مودەرنيست اعىممەن شىعارما جازامىز دەگەن ءبىر توپ قالامداستاردا ءبىراز كىنارات بار. وسىنى اشىق ايتۋ كەرەك. ونى ءوزى تۇسىنە مە تۇسىنبەي مە بىلمەيمىن،ال وقىرمانداردىڭ تۇسىنبەي جاتقانى شىندىق. بۇگىن تۇسىنبەسە ەرتەڭ تۇسىنەتىن شىعار.«ءجۇز جىلدىق جالعىزدىق» اتتى روماندى كىم تۇسىنە الدى؟ قازاق وقىرماندارى قانشالىق قابىلداي الدى؟ ارينە ونىڭ وقىرمانى تابىلادى. جازىلعان نارسە اسىل بولسا جەردە قالمايدى. ءبىراق،بىزدە وي ايتقاننان گورى ءسوز جاسايتىن اۆتورلار جوق ەمەس، ول حالىققا سىڭبەيدى. ولەڭ،اڭگىمەلەرىندە ءسوزدىڭ الدىنا قايداعى ءبىر انىقتاۋىشتاردى اكەلىپ ءسوز جاسايتىن بولدى. ارينە، ول جاساعان ءسوزى كەشەگى اتا-بابالارىمىزدىڭ قالتىرىپ كەتكەن سوزدەرىندەي حالىققا بىردەن ءسىڭىپ كەتە العان بولسا ول ونىڭ ەرەكشەلىگى نەمەسە مىقتىلىعى. ال ونىڭ جاساعان جىلتىراق ءسوزى شىعارماعا،نە حالىققا سىڭبەسە وندا ونىڭ جاسامپازدىعىنا نۇقسان اكەلەدى. سوندىقتان ءسوز جاساۋدان اۋلاق بولۋى كەرەك. ارينە، وي بەينەلەۋگە،جاسامپازدىققا قۇلشىنۋ كەرەك.

    شالقار قازەز ۇلى: دۇرىس ايتاسىز، جاڭا عاسىر پوەزياسى سىزشە قانداي باعىتپەن كەتىپ بارادى؟ وسى زامان قازاق پوەزياسىندا،اسىرەسە شينجياڭ قازاق پوەزياسىندا قانداي ماسەلەلەر ساقتالۋدا؟

    قۋانىش ءىلياس ۇلى : بۇل ۇلكەن ماسەلە، قىسقارتىپ ايتا كەتەيىن، ءبىز اعا-بۋىنداردى الىپ ايتايىق. باسقاسى ەمەس، ماعاز بەن ومارعازىنى الىپ ايتايىق. ەكەۋى دە قوس مەكەندى سەكىلدى ادەبيەتتىڭ پوەزياسىندا،پ روراسىندا قاتار ەڭبەكتەندى. ءبىز ول كىسىلەردەي بولا المايمىز. مەنىڭشە قازىرگى داۋىرگە كەلگەندە ءبىزدىڭ ەكى ۇلكەن باعىتتا قالدىق،ءبىرىمىز ۇلكەن حالىقتتىق كونە سۇردەكتە، ال ەندى ءبىر توپ ويانعان جاستارىمىز وزگە حالىقتىڭ ادەبيەتىنىڭ ىقپالىنا ۇشىراپ،سولاردىڭ اسەرىمەن باسقا ءبىر باعىتقا قاراي بەت الدى، ءبىراق ەكەۋى دە جولدا. سوندىقتان بۇعان قورتىندى شىعارۋعا كەلمەيدى. بارلىعىنا جاۋاپ بەرەتىن اۆتور،ت ەك اۆتور عانا ەمەس «ءبيدايدىڭ باراتىنى تيىرمەن» دەمەكشى كىتاپ،جۋرنال شىعاراتىن باسپادا بۇعان جاۋاپ بەرۋ كەرەك. اينالىپ كەلگەندە، ادەبيەت اتموسفەراسىن بىلعاپ وتىرعان وسى تىكە باسىلىم. ال ءبىرىنشى كىنالى اۆتور. مەن وتكەندە گازەتكە بەرگەن سۇحپاتىمدا دا ايتتىم،ءبىزدىڭ اۆتور ءوزىنىڭ جازعان نارسەسىن قولدا تۇرعاندا عانا وزىنىكى ەكەندىگىن،ال قولىنان شىعىپ كەتكەننەن كەيىن بۇكىل حالىقتىكى ەكەندىگىن ۇمىتىپ كەتەدى. جازعان شىعارماسىن پىسپاعان كۇيىندە باسپاحاناعا اپارادى. ەگەر ونى باسپايتىن بولسا تەلەفوننىڭ استىنان الىپ ەس-اقىلدى شىعارادى، سوندا مەنىڭ تۇسىنبەيتىنىم گازەت-جۋرنالعا شىققان سونداي ماقتانش با ؟ سونداي ابىروي ما، ونىمەن اۆتور قانشالىق مۇراتقا جەتۋگە بولادى؟ باسىلىم ورىندارى ادامنىڭ ماقتاناتىن جەرى ەمەس، قايتا، جاقسى نارسەنى بەرىپ سونى ماقتاتاتىن جەر، سونىڭ ساپاسىن ورلەتەتىن جەر، ءبىرىنشى ءبىزدىڭ ءوزىمىزدەن كەتىپ وتىرسا، ەكىنشدەن باسىلىم ورىندارىنان كەتىپ وتىر، قازىر وقىرمان ازايدى، جۋرنال- كىتاپ وقىلمايتىن بولدى دەپ ايتىپ جاتادى، بازار شارۋاشىلىعىنا ويىسقاننان كەيىن، ءبىرىڭعاي اقشاعا قاراپ قالۋ ىندىنى ءومىر سۇرگەنى دە شىندىق. ءبىراق ىسجۇزىندە بازار شارۋاشىلىعى ساپالى نارسەنى الىپ شىق دەپ وتىر، ساپالى نارسانى بازارعا سالسا ارينە ءوتىمى بولادى، بازار شارۋاشىلىعى دەگەن سول. ارينە سول قامداۋ قاجەتسىنۋگە ساياتىن نارسە. ال ەندى ءبىزدىڭ جاڭاعى توبىرلار دەپ ايتامىز، ادەبيەتتەگى ونەردەگى توبىر دەپ ايتامىز، بۇل ومىردە دە بار، بۇلار ۇلكەن ءبىر جالعاسىپ جاتقان شىرماۋىق سياقتى نارسە. مۇنى بىردەن ءبىزدىڭ بويىندا قانى بار، ادەبيەتىم، ۇلتىم، رۋحىم دەپ كۇيىنىپ جۇرگەن باسپا ورىندارىنداعى اعالارىمىزدا جەتەدى، بۇلاردىڭ قولىنان ول مۇمكىندىك كەلمەيدى ەمەس كەلەدى. ءبىراق شىرماۋىقتان شىعا الماي وتىر، ۇيتكەنى ازشىلىق كوپشىلككە بويسىنادى، سىلكىسەڭ قولىڭدا مۇقاباسى دا قالمايتىن كىتاپ بازاردى باسىپ كەتتى، ءبىر ءبولىمى ءوز اقشاسىن تولەپ كىتابىن الىپ بارادى دا ءوزى ساتادى، ونىڭ بارلىعى بولا بەرسىن ۇساقتاماي-اق قويايىق، ءبىراق مۇنداي احۋالدار تۇزەلمەي، ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىزدىڭ جولى اشىلمايدى، قازىر نەبىر مىقتى اۆتورلارىمىز كىتابىن باستىرا الماي جۇر. بىرەۋى ەگىنشى، بىرەۋى مالشى، بىرەۋى كاسىپسىز، بىرەۋى قىزمەتكەر بولا تۇرسا دا قىرىق جاماۋ تىرلىگىنە جەتكىزە الماي جۇر، بۇل ماسەلە اسرەسە تالانتىلاردىڭ باسىندا وسىلاي، مەن بايقايىم، اسىرەسە قالامداس دوستارىمدا بار، ءبىر كەزدە مەن ءبىر ماقالا جازدىم ءبىراق جاريالامادىم، «قايداسىڭدار دوستارىم» دەگەن، وندا مەن نەگە ولاي ايعايلاپ جازعام؟ ءبىزدىڭ ءبىر اعامىز ايتتى؛ ءبىز وتىزقانشا جاسىمىزدا بىرتالاي رومان جازىپ تاستاعان ەدىك، ءبىرتالاي كىتاپ شىعارعان ەدىك،- دەپ، سوندا مەن ءبىز جاستار نە ىستەپ جۇرمىز؟ دەگەن ويعا قالدىم، ويلانىپ كورسەم، ەندى جاڭاعى ءبىزدىڭ اعالارىمىز جازىپ تاستاعان توم-توم ترەلوگيالار، ەپوپيالار جازىلمايدى ەكەن، جازىلمايتىنى، اعالارىمىزدىڭ تۇسىندا ءداۋىر وتە قاراپايىم، بارلىق نارسە اۋەلگىدەي بولدى، ادامنىڭ بارلىعىندا قاناعات بولدى، عىلىم-تەحنيكا داۋىرگە دە سانامىزعا دا شابۋىلىن جاساعان جوق. ۇلكەن توڭكەرىستەر بولعان جوق. بارلىعى دا قاراپايىم، قىزمەتىڭە باراسىڭ قايتىپ كەلەسىڭ، ودان كەيىن ول كەزدە ءاربىر قىزمەتشىلەرگە بولماسا ءاربىر اۆتورلارعا جاعداي جاسالعان، ال قازىرگى جاستار قايتىپ جۇر؟ وقۋ وقىعانى بىتىرگەن كەزدە تۇگەلدەي ءبولىس جوق، قىزمەت جوق داۋىرگە تۋرا كەلدى،اسىرەسە جاڭا عاسىرعا اتتاعاننان باستاپ، ءبىزدىڭ قوعامنىڭ دامۋى وتە تەز العا ىلگەرلەدى، ىلعي دا كون ەتىكتىنىڭ بالاسىنان شىعادى قالامگەرلەر، كوك ەتىكتى دەن اق جاعالىدان ازداۋ بۇل تاريحتان سولاي، ارمان قۋعان بولاشاقتا ادەبيەتتىڭ ءبىر ۋىعى بولىپ قالانسام دەپ ارمان قۋىپ داشۋەنى ءبىتىرىپ، قولىنا قالام الىپ جۇرگەن جاستار ۇلكەن توڭكەرىسكە ءدوپ كەلگەن كەزدە ساندالىپ قالىپ جۇر، قىرىق جاماۋ تىرلىگىنە جاماۋ ىزدەيمە؟ شىعارما جازاما ؟ ونى قايدا باستىرادى؟ وسىنداي ءبىر جان-جاقتان كەلگەن قىسىمنىڭ استىندا تاعى دا سولار شىعارما جازىپ جاتىر، مىنەكي، وسىلار ناعىز جانكەشتىلەر، ال بۇلاردى قولداپ، بۇلاردىڭ كىتابىن شىعارۋدى مەن اعالارىما ايتار ەدىم ءار ورىنداعى وتە قاجەتتى دەپ، ولاردىڭ شىعارمالارى بۇگىنگى جاستار جاسامپازدىعىنىڭ ۋاكىلى بولا الادى، ال ولار وقىرمانمەن تولىق بەت كورىسپەي تۇرىپ، ءبىزدىڭ ءبىربولىم شىعىپ جاتقان جاستار جاسامپازدىعى مەن ءبىر جەرگە بارامىز دەپ ايتۋعا الى ەرتە، بىلايشا ايتقاندا، ولاردىڭ كىتابى تولىق شىعىپ بولعان جوق، تەك بىرەن-ساران عانا شىقتى، سولاردىڭ كىتابى تولىق شىعۋى كەرەك، ولاردىڭ شىعارماسى قولداۋ نەگىزىندە باسىلىم كورۋى كەرەك، «ساقالعا قاراعان» دەگەن ونەرگە جاراسپايدى، ءبىزدە «ساقالعا قاراپ قۇرمەتتەۋ» دەگەن وتە اۋىر بولىپ وتىر، قۇرمەتتەۋ دۇرىس ءبىراق ورىنمەن بولادى، بولاشاق جاستارعا دا قۇرمەت كەرەك قوي، سوندا ءبىز ءالى بالامىز با؟ «وسەر ەلدىڭ بالاسى ونبەسىندە باسپىن دەر، وشەر ەلدىڭ بالاسى وتىزىندا جاسپىن دەر» دەپ قازاق ايتقان عوي، ون بەسىندە باس بولعىسى كەلىپ، تالاي تەبىنگىسىن تەرلەتىپ، تالانتىنا قامشى باسىپ جۇرگەن قىز-جىگتتەرىمىز جەتىپ جاتىر، ءبىراق، تاعى دا سول قولداۋ كەمشىل، اسىرەسە، كولەڭكەدە، تاۋدىڭ جىقپىلىندا، قىرماننىڭ باسىندا، سۋ ەتىكپەنەن ەگىن ەگىپ، توپىراق قاشاپ جۇرگەن ءبىزدىڭ نەبىر قالامگەرلەرىمىز بار، ءاسىلى وسىلاردى الىپ شىعۋىمىز كەرەك ەدى، بۇعان ءالى شۋاق تۇسپەي جاتىر.

    شالقار قازەز ۇلى: وزىڭىزگە توڭىرەگىڭىزدەگى ولەڭگە اۋەس، ادەبيەت سۇيەر باۋىرلارىڭىزدىڭ جازعان-سىزعاندارىنان كوڭىلىڭىزدەن شىعىپ جۇرگەنى بارما؟ مۇمكىن بولسا بىرنەشە مىسالدارمەن ايتىپ بەرگەن بولساڭىز!

    قۋانىش ءىلياس ۇلى: باعانادان جاستار جاعىنا توقتالىپ جاتىرمىز، جالپى ولەڭنىڭ، ونەردىڭ تىزگىنىن ۇستاساق دەپ توڭىرەگىمىزدە جۇرگەن ىنىلەر، قارىنداستار بار، ءبىراق، سولاردا بىر-بىرىنەن اۋماي بارادى، مەنىڭ كوڭىلىم تولماسا وسىعان عانا تولمايدى. ءبىراق، ءازىر بىردەن ولارعا دارالانىپ، ءوز جولىڭدى تاۋىپ كەت دەپ ايتۋعا تاعى ەرتە، ولاردا وزىنەن گورى وزگەنىڭ ىقپالىنا ۇشىراۋ وتە باسىم، ارينە، مەن دە سونىڭ ءبىرىمىن دەپ ايتۋىما بولادى. ال سول قالامداس دوستارىم، قارىنداس- ىنىلەرىمنىڭ جانە ءوزىم دە بار، ءبىز ەندى جاڭاعى قالىڭ سارىننىڭ ىشىنەن ءوز جولىمىزدى، ادەبيەتتەگى ءوز بوگەنايىمىزدى،بەينەلەۋ، وي جانە فورما جاقتان وزىندىك قالىپتاستىراتىن داۋىرگە كەلدىك، اۋەلدە قالاي جازسسا، ءالى سولاي جازىپ جۇرگەن قالامداس جاس دوستار بار، ءبىراق وسى كۇيىنشە كەتە بەرسە ول ەندى بىرەۋدىڭ كولەڭكەسى بولىپ قالادى، ال ەندى قازىرگى جاستاردان مەن جاقسى اتار ەدىم، كوپ ولەڭدەرى باسىلماي جۇرگەن جاستار بار، اندا-ساندا ولەڭ- اڭگىمەلەرى شىعىپ قالادى،الدىدا ەرلان نۇردىقان سىندى اعالارىمىز بار، ەندى ول كىسلەردى ايتپاعاندا، وزىمنەن كەيىنگىلەردى ايتسام. ىقىلاس ورازباي بار، ول سونداي بىر نازىكتىكپەن ادامنىڭ جان-جۇيەسىنە وزىڭ تابا الماعان، جەتكىزە الماعان بىر ءسوزدى تاۋىپ ايتادى، مىنەكەي بۇدا ولەڭنىڭ قۇدىرەتى عوي، جانە دە سولاي كەلە جاتقان شالقار قانىكەي ۇلى سونىمەن قوسا اناۋ بۋرىلتوعايدىڭ اق دالا اشىلى رايونىندا ادىلبەك جاكەي دەگەن ءبىر اعامىز بار قالامداس دوس، مىنە وسىلاردىڭ بارلىعى كەرەمەت اقىن، ءبىراق جاڭاعى مەن ايتقانداي قىستا قۇبىنىڭ قۇمىندا قويىن وتارلاتىپ، جازدا ەگىنىن سالىپ اق دالادا جۇر. تاعى دا ايتار بولسام قازىر باسپا بەتىندە كوبىرەك كورىنىپ جۇرگەن مۇرات زۇلكاپىل ۇلى، دۋمان بازىلجان ۇلى، مۇرات اۋەس، قاجىبەك ايدارقان، مادەتبەك بالعابەك سىندى جاستار بار، اناۋ باركولدىڭ ارا تۇرىگىندە ىرسبەك ماليىنكەن دەگەن اقىن ازامات بار، ونىڭ دا ولەڭدەرى وتە جاقسى، ال پروزادان كەلە جاتقان قاسەن اۋباكىر ۇلى، جانۇزاق جوكەن ۇلى، جاڭادان شىققان قارىنداسىمىز جاڭاگۇل قاداي قىزى، باھار بەردىبەك قىزى قاتارلىلاردىڭ بارلىعى ءوزىندىك جاڭالىقپەن كەلە جاتىر، بۇلار تەك ءبىزدىڭ بىلەتىندەرىمىز عانا، ءبىز بىلمەيتىن، قويىن داپتەرىندە جازىپ جۇرگەن قىز- جىگىتتەرىمىز قۇدايعا شۇكىر بار، ەگەر وسىلاردىڭ توماعاسىن سىپىرىپ، تولىق تۇلەتە الساق، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

    شالقار قازەز ۇلى: ءسىزدىڭ اقىندىعىڭىز ءبىر توبە بولسا، جۋرناليستىگىڭىز ءبىر تاعى ءبىر توبە، 3-ارنانىڭ «شاراپات» ايدارىندا ۇزاق ۋاقىت جۇمىس جاسادىڭىز، شاراپات ايدارى دا بۇل كۇندەرى جۇرت ۇناتىپ كورەتىن تارتىمدى باعدارلاماعا اينالدى، وزىڭىزدىڭ جازعان ماقالالارىڭىز بەن ءلاززات اپايدىڭ جۇرگىزۋ سلوبى ءبىزدى قاتتى قىزىقتىرادى، وسى ورايدا سول شاراپات ايدارىنىڭ جاسالىپ-تاراتىلۋى تۋرالى قىسقاشا تانىسترا كەتسەڭىز...

    قۋانىش ءىلياس ۇلى: «شاراپات» تەلەجۋرنالىن سوناۋ 1993-1994-جىلدارى سول كەزدەگى بىزدىڭ وسى قازاق تەلە جۇمىسىن ورنىنان تۇرعىزىپ، كەرەگەسىن جايىپ، شاڭىراعىن كوتەرگەن اعا بۋىن اعالارىمىز بولعان. الدىن ايتساق شاكەن قاليوللا ۇلى، مارھۇم قايتىس بولىپ كەتتى. بۇگىنگى تەلەباستىعىمىزدىڭ ورىنباسارى قانات ەرەجەپ ۇلى سىندى وسى اعالارىمىز «شاراپات» باستاعان تول ايدارلاردىڭ شاڭىراعىن كوتەرگەن، سول كەزدە العاش رەت «شاراپات» ايدارىندا جۇمىس جاساعان ءبىزدىڭ اعا-اپەكەلەرىمىز ءالى بار، كەيبىرەۋى باسشىلىق ورىنعا كوتەرىلدى، بىلەسىزدەر العاش رەت شاراپاتقا جۇرگىزۋشى بولىپ كەلگەن ءلاززات ورازحان قىزى، مەنىڭ ۇستازىم، قىزمەتتەسىم، جانە دە سول كەزدە شاراپاتتا جۇمىس جۇرگىزگەن ۇلان تۇقان ۇلى، قانات تولەش ۇلى، قىزىربەك جۇمادىل ۇلى، باقىتبەك ناسيوللا ۇلى سىندى اعالارىمىز ءالى ىستەپ جاتىر، سول كىسىلەر «شاراپاتتىڭ» ابىرويىن حالىققا تىكتەگەن، حالىقتىڭ جۇرەگىنەن سول كىسىلەردىڭ ەڭبەگى ارقىلى ورىن العان، ال كەيىن ءبىرتوپ جاستار كەلدىك، ىشىندە مەن بار، قايرات دوماليىن بار، ەرمۇرات مۇحامەتقالي دەگەن جىگىت بار جانە قادىلبەك بادەلقان ۇلى قاتارلىلار، ءبىز ەندى سول اعالارىمىز تىكتەپ كەتكەن «شاراپاتتىڭ» حالىقتىڭ جۇرەگىندەگى ورنىن تومەندەتپەسەك دەگەن نيەتپەن جۇمىس جاسادىق، «شاراپات»-ءلاززات، ءلاززات-«شاراپات» بولىپ كەتكەن، حالىق تا سولاي ايتادى، «شاراپات» ايدارى بۇرىن 20 مينۋت بولاتىن، وتكەن جىلى 5-ايدىڭ بىرىنەن باستاپ جارىم ساعاتقا ۇزارتىلدى، تەلە دەگەنمىز كورگەن ءتاتتى تۇس سياقتى، كورەسىڭ ەكراننان وتە شىعادى، ال كورىپ وتىرىپ سول ەكرانداعى كەمشىلىك دە تەز كورىنەدى باداناداي بولىپ، كورەرمەندەردىڭ وتىرىپ الىپ كورگەنگە، سىن بەرگەنىنە وتە جاقسى نارسە، ءبىراق، سول جيرما مينۋتتىڭ قانشالىقتى جاپا-ماشاقاتپەن ىستەلەتىنىن كورەرمەن دوستار تۇسىنە بەرمەيدى. بۇلاردىڭ بارلىعى بەينە مارجان دىزگەندەي ىستەلەتىن جۇمىس، «شاراپات» حابارىندا قازىر بەس-التى ايدار بار: «ونەر مەن ءومىر»- ونەر ادامدارىنىڭ ءومىرى مەن جان دۇنيەسى اڭگىمە بولادى. «التىن قيىق»- وتكەن كىسىلەردى ەسكە الامىز، «كوڭىل تولقىنى»- ولەڭ، شالقىما بەرىلەدى، «كونەنىڭ كوزى» دەيمىز، اتا-بابادان قالعان رۋحاني جانە زاتتىق مادەنيەت تۋراسىندا بەرىلەدى، «تاعىلىم» ايدارىندا الەمدىك عۇلامالاردىڭ ايتىپ كەتكەن اقليالارى، قازاقتان ابايدان باستاپ ءبي-شەشەندەردىڭ تاعىلىمىن بەرىپ تۇرامىز دەگەندەي، ال ەندى وسىنىڭ دايىندالۋ بارىسندا «شاراپات» ءبىر ايدا كەيدە تورتەۋ كەيدە بەس جاڭا بەرىلىم قويادى، ءار بەرىلىمگە ءبىر ادام جاۋاپتى بولىپ ىستەيدى، ءبىراق ول تىكە ءبىر ادامنىڭ عانا قولىنان شىقپايدى، تارتۋ جۇمىسى، فيلىمدى قۇراستىرۋ، ماقالاسىن جازۋ، جۇرگىزۋ، تەكسەرۋ، تەحنيكالىق ساراپتاۋ قاتارلى ونعا جۋىق باسقىشتى باسىپ قامباعا كىرەدى، سوسىن كورەرمەنگە جول الادى، «شاراپاتتىڭ» جۇمىسى كوبىندە ۇرىمجىدەن شالعاي قازاق حالقىمىز قونىستانعان ورىندارداعى ادەبيەت-كوركەمونەردىڭ، مادەنيەتتىڭ، ءتۇرلى رۋحانياتىمىزعا قاتىستى اشىلعان جينالىستاردىڭ حابارى سىندى مازمۇندارمەن جۇرىپ كەلە جاتىر، اللا قالاسا «شاراپاتتىڭ» دا وزىندىك جاقسى ويلارى، جاڭا ءبىر جوسپارلارى بار كورەرمەن ءۇشىن دايىنداساق دەگەن. ول ەكراندا كورىنىپ جاتسا، كورەرمەن ءوزى باعا قويا جاتار.
 (بۇرىنعى سۇحباتتاردان) 


كەلۋ قاينارى: جۇڭگو قازاق راديو تورابى


0
评论ىزدەلۋدە......
جوبا تۋرالى | اي - كۋا ۋيچات تەكشەسى | بايلانىس ورناتۋ | قولداۋشىلار | وقىرمان نازارىنا | ەرەجە - تۇزىم | لەبىز |

توراپتىڭ بارلىق ۇقىعى اي - كۋا تورابىنا ءتان.جاۋاپتى رەداكتور:مۋسا ءتابىتاي ۇلى(ءمانسۇر)

copyright 2017 苏ICP备15062819号-3 18792514428 Mr.Musa