قازىرگى ورنىڭىز:ءسوز ونەرى » تولىق مازمۇن

قاجىمۇقاننىڭ حاتى

قوسىلعان ۋاقىت:2017-01-04رەداكتور:ءمانسۇرقاينارى:اي-كۋا تورابىكورىلىمى:ىزدەلۋدە...

كىلت

ءبيبى- عايشا انا بەسىكتەگى بالاسىن تەربەتە وتىرىپ، بەسىك جىرىن ايتتى. كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەرلىك مۇڭدى ساز.
جەسىرلىك زارىن ايتادى. كىسىنىڭ قۇيقاسى شىمىرلاعانداي شەرلى ءۇن. جەتىمدىك تاقسىرەتىن ايتادى. انا جۇزىنە تەلمىرىپ اينالا قورشاعان بالالار كوزىنەن ءمول- ءمولت ەتىپ مونشاقتار ءۇزىلىپ- ءۇزىلىپ ءتۇسىپ جاتادى.
جەسىر انا مۇڭىمەن بىرگە مۇڭدانىپ، بىرگە قايعىرىپ وتىرعان جەتىم سابيلەردىڭ ەت جۇرەگى ەزىلىپ ەت بولىپ كەتپەسىن دەدى مە، بايقامپاز انا كەنەت جىگەرلى اۋەنگە ويىستى. اۋەن سوڭى ەستەلىك- اڭگىمەگە ۇلاستى.
– ەي، بالاقاندارىم، كوتەرىڭدەر باستارىڭدى! نەمەنە بورداي ەزىلىپ؟ ەركەك ەمەسسىڭدەر مە؟ مەن سەندەرگە سۇيەنىپ، سەندەر دەپ تىرشىلىك ەتىپ جۇرگەن جوقپىن با؟ و، نەسى- ءاي؟ كوتەرىڭدەر باستارىڭدى!
ءبىز سالبىراپ تىزەمىزگە قۇلاعان اڭگەلەك باسىمىزدى كوتەرىپ- كوتەرىپ الا قويامىز. ويتكەنى انا ءۇنى ءامىرلى!
– مەن سەندەرگە باتىرلار جايلى، بالۋاندار جايلى اڭگىمە ايتىپ بەرەيىن – دەيدى ول. ءبىز قول شاپالاقتاپ جىبەرەمىز. انا اڭگىمەسىن ساباقتايدى.
– وندا تۇلىمشاعى جەلبىرەگەن جاس قىزبىن. قاجىمۇقان كەلىپتى دەگەن اڭگىمە ارىس قالاسىن كەۋلەپ كەتتى. ويىن كورسەتەدى ەكەن دەيدى جۇرت…
الىپ اتانىڭ ويىنىن تاماشالايىق دەپ باردىق. بەت- اۋزى پىرىم- پىرىم، قۇلاعى جىرىم- جىرىم تۇيەدەي ءىرى كىسى ەكەن.

تەمىر جول رەلسىن موينىنا سالىپ بۇرادى ما- اۋ، توسىنە تاس قويدىرىپ بالعامەن ۇرعىزدى ما- اۋ، ايتەۋىر كىسى قايران قالاتىن الدەنەشە ويىن كورسەتتى. اقىرىندا «ۇستىمنەن ماشينە وتكىزەمىن» دەدى. ۇستىنە جالپاق تاقتاي توسەتتى. ماشينە گۇر ەتىپ ءجۇرىپ بەردى. ءولىپ قالادى- اۋ دەگەن قورقىنىشتان ەكى كوزىمدى تارس جۇمدىم. جۇرت شۋ ەتە قالدى. كوزىمدى اشسام ماشينە بالۋان دەنەسىنەن ءوتىپ قالعان ەكەن. بالۋان اتا تاقتايدى يتەرىپ تاستاپ، ورنىنا تۇرىپ كەتتى. جۇرت:
– قۇداي قۋات بەرسىن، بالۋان اتا – دەپ ايقايلادى دالانى جاڭعىرىقتىرىپ.
– مىنە، قانداي قاجىمۇقان اتا! قاجىمۇقان اتاداي بالۋان بولاسىڭدار ما؟
– بولامىز! قاجىمۇقان اتاداي باتىر بولامىز! – دەستىك ءبىز جامىراي جارىسا شۋلاپ…
وڭتۇستىك جەرىندە وسكەندىكتەن بە، كۇش اتاسى جايلى اڭىز، اڭگىمە، ەستەلىك ءبىزدى ءسابي جاستان بەسىك جىرىمەن بىرگە الديلەدى. كۇش اتاسى جايلى اڭگىمە اسەرشىل بالا كوڭىلگە باتىرلىق جىر، قيال- عاجايىپ ەرتەگىدەن كەم اسەر ەتپەدى. سول ءسابي شاقتىڭ اسەرى، انا اڭگىمەسىنىڭ ىقپالى شىعار، ستۋدەنت كەزىمنەن اۋىلعا بارعاندا كوز كورگەن قاريالاردىڭ ەستەلىكتەرىن داپتەرگە ءتۇرتىپ الا بەرىپپىن.

قاۋىن ەككەن قاجىمۇقان
(باۋمىش ەرىمبەت ۇلىنىڭ اڭگىمەسى. 1904 جىلى تۋعان)

اتاقتى بالۋاندى ءاردايىم- اق كورىپ، ءبىلىپ، ءدام- تۇزداس بولىپ جۇردىك قوي. قايسىبىرىن ايتايىن. ءبارى دە كۇنى بۇگىنگىدەي كوڭىلىمدە سايراپ تۇر. «شەتىنەن ءتۇسىپ ايتا بەر» دەيسىڭ بە؟ جارايدى، ەندەشە…
1940 جىلى «نوگين» كولحوزىنا كەلىپ ويىن كورسەتتى. ويىن ءتۇرى مىناداي: بالۋان شالقاسىنان جاتتى. ۇستىنە جۇرت جالپاق تاقتاي قويدى. اسكەري كوميسسارياتتا اتشى بولىپ ىستەيتىن مامەك دەگەن ءىنىم بار ەدى. سول مامەك اقجال كۇرەڭ اتىمەن بالۋاننىڭ ۇستىنەن شاۋىپ ءوتتى. ەكى ات جەككەن، ۇستىنە بەس- التى ادام مىنگەن اربا جانە ءوتتى بالۋاننىڭ ۇستىنەن. قىڭق دەمەدى- اۋ سابازىڭ. قىڭق دەمەدى. جايلاپ ورنىنان تۇردى دا جۋان سىم تەمىردى بەلىنە ورادى. الگى سىم تەمىر قاجەكەڭ ءىشىن كەرگەندە جازىلىپ، جەرگە ءتۇستى.
قاجىمۇقاندى كولحوز جىبەرمەي قوناق ەتتى.

1944 جىلى قاجەكەڭدى ەكىنشى رەت كوردىم. بالۋان ول كەزدە شىلىك دەگەن جەردە تۇراتىن. اقبوز ات جەككەن اربامەن ايەلى ەكەۋى ءشاۋىلدىردىڭ بازارىنا كەلىپتى. جۇرت قاۋمالاپ جىبەرمەي اڭگىمەسىن تىڭدادى.
ويحوي دۇنيە! ول كەزدە ءشاۋىلدىر ماقتا ەگەدى. اۋدان اتى دۇرىلدەپ تۇر. اتاقتى اسقار توقماعامبەتوۆ كىتاپ جازامىن دەپ كەلىپ جاتقان اۋىلعا. جاتىپ ىشەر جالقاۋلاردى سىقاقتاپ، مىنەپ گازەتكە جازادى.
ساپارباي دەگەن كىسى ماقتا بريگاديرى. قاجەكەڭ اۋىلعا كەلگەندە قاسىندا ۇنەمى سول ساپارباي بىرگە جۇرەر ەدى. ساپاربايدىڭ ايتۋىمەن بە ەكەن، ايتەۋىر، ءبىر جىلى «نوگين» كولحوزى قاجەكەڭە ارناپ جەر ءبولدى. بولىنگەن جەرگە قاۋىن- قاربىز ەگىستى. بالۋان ايەلى ەكەۋى اقبوز ات جەككەن اربامەن كەلىپ قاۋىن كۇتىستى. تابارىك دەپ ءبارىمىز قاجەكەڭ قاۋىنىنان جەدىك…
سوعىستان كەيىن، ازاماتىنان كوپتەپ ايىرىلعان ەلدىڭ ەڭسە- ءسىن كوتەرەيىن دەدى مە، ايتەۋىر قاجەكەڭ جەڭىس قۇرمەتىنە ۇلكەن توي جاسادى. ءوزى تۇتاتىن شىلىككە تۇركىستان، ءشاۋىلدىر – ەكى اۋدان حالقىن ارنايى شاقىردى. ءبارىمىز دە باردىق.
حالىق كوپ جينالدى. بالۋان تويعا ءبىر بيە، بىرنەشە قوي سويدى. توي شارتى دەپ ءبىر قازاق پەن وزبەكتى كۇرەستىردى. ءوزى كۇرەسپەدى. وزبەكتىڭ ەسىمى ەسىمدە جوق. يقاننىڭ جىگىتى ەكەنىن بىلەمىن. ال قازاق جىگىتى شويتوبەدە تۇراتىن تولەباي دەگەن جىگىت ەدى. كۇرەستە قازاق جەڭدى. ارقان تارتىستا ەكەۋى تەپە- تەڭ ءتۇستى.
بالۋان كۇرەسى قىز قۋۋ تاماشاسىنا ۇلاستى.
بالۋان ارقاسىندا قۋانىش، شاتتىققا وسىلاي ءبىر كەنەلگەن ەدىك.
ودان كەيىن دە بالۋان ءشاۋىلدىردىڭ بازارىنا كەلىپ- كەتىپ ءجۇردى. جۇرت قولقالاسا ونەر كورسەتەتىن.

نارمەن تارتىسقان ءنار
(اشىرباي بايعوزى ۇلىنىڭ اڭگىمەسى. 1919 جىلى تۋعان)

– مەن قاجىمۇقان اتانى العاش 1937 جىلى قىركۇيەك، قازان ايلارىنىڭ بىرىندە تاشكەننىڭ ماڭىندا توپىراققورعان دەگەن جەردە كوردىم، – دەيدى ول. – وندا مەنىڭ توتى ەسىمدى اپام تۇراتىن. اپامنىڭ ارتىنان بارعانىم عوي.
قىزىقتىڭ ۇستىنەن ءتۇستىم.
ۇلكەن كىلەم توسەلگەن. كىلەم ۇستىندە قاجەكەڭ شوكەلەپ وتىر. جۇرت ءبىر ورىستى الىپ كەلدى. جۋان- اق. مىنە، سول ورىس پالۋانى وتىرعان قاجەكەڭمەن ون بەس- جيىرما مينۋت ارباستى، ءارتۇرلى ايلا- امال جاساپ باقتى. بالۋان بابانىڭ اياعى ءسال كوتەرىلگەندەي بولادى دا قايتا قالپىنا كەلەدى.
ءبىر ۋاقىتتا قاجەكەڭ ءوزىن اينالشىقتاپ جۇرگەن ورىس بالۋانىن بەلىنەن ۇستاي كوتەرىلىپ، ونى دا كوتەرىپ اكەتتى دە جەرگە بۇرق ەتكىزىپ ءبىر ۇردى. قاجەكەڭدى جۇرت قاۋمالاپ اكەتتى. ورىس بالۋانى ورنىنان تۇرا الماي ىڭىرسىپ جاتتى. «مەرتىكتى» دەستى جۇرت. ونى الدەنە زاتقا كوتەرىپ سالىپ، كوتەرىپ اكەتتى…
1939 جىلى ارىس قالاسىنا، قالالىق كەڭەس توراعاسى بولىپ ىستەيتىن بايعوزيەۆ نارعوزىنىڭ ۇيىنە باردىم. بارسام قاجەكەڭ ونەر كورسەتۋگە دايىندالۋ ۇستىندە ەكەن.
ارباعا ون بەس- جيىرما كىسى مىنگىزىپ، موينىنا اتتىڭ قامىتىن سالىپ ءارلى- بەرلى سۇيرەدى كۇش اتاسى.
جاشىكتى ارباعا ەكى ات جەكتىرەدى. ۇستىنە ون بەس- جيىرما كىسى ءمىندى. قاجەكەڭ داربازانى ۇستىنە قويدىرىپ جاتىپ، الگى قوس ات جەككەن اربانى ۇستىنەن ءارلى- بەرلى ەكى رەت وتكىزدى. ءسويتتى دە، ورنىنان تۇرىپ:
– ريزاسىڭدار ما؟ – دەدى.
– ريزامىز – دەپ شۋلاستى حالىق.
ءبىر ۋاقىتتا ءتورت مەترلىك بىلەۋدەي ەكى سىم تەمىر الدىردى. سەگىز- سەگىزدەن ون التى جىگىتكە وسى سىم تەمىردى بەلىمە بايلاڭدار – دەدى. ون التى جىگىتتىڭ الگى سىم تەمىردى بالۋاننىڭ بەلىنە بايلاۋعا شامالارى جەتپەدى.
– يتتەر- اي، بورىك كيىپ جۇرگەندەرىڭ بولماسا، جىگىت ەمەس ەكەنسىڭدەر عوي، – دەدى بالۋان. ءسويتتى دە جەرگە تاستاعان بىلەكتەي سىم تەمىردى بەلىنە سالىپ ءيىپ، ءبىر بۇراپ قويدى.
– جازىڭدار! – دەدى.
ون التى جىگىت قايتا جابىلىپ الگى سىم تەمىردى جازا المادى. قاجەكەڭنىڭ ءداستۇرلى ويىنىنىڭ ءبىرى – توسىنە تاس قويعىزىپ، جىگىتتەرگە بالعامەن ۇرعىزىپ ۋاتتىرۋ. كۇش اتاسى ەندى وسى ءداستۇرلى ويىنىنا كوشتى.
ۇستىنە ديىرمەن تاسىن قويدىردى دا، ەكى جىگىتكە ەكى شويىن بالعا بەردى. ەكەۋى كەزكەتەسىپ ۇرعىلاپ بەردى. بىلق ەتكەن بالۋان جوق. بىرۋاقىتتا تاعى ەكى جىگىت قوسىلدى. ءتورت بالعا ديىرمەن تاسىنا سارتىلداي سوعىلىپ، جارق- جۇرق ەتىپ وت شاشىپ جاتىر. شويىن بالعا قويسىن با، تاس ەكىگە قاق ءبولىندى.
– مىنە، بۇلارىڭ دۇرىس! – دەدى بالۋان ورنىنان تۇرىپ جاتىپ. ءۇستىن قاعىپ- سىلكىپ تاس ۇشقىندارىن ءتۇسىرىپ بولىپ:
– ريزاسىڭدار ما، حالقىم؟ – دەدى قايتالاپ.
– ريزامىز! – دەپ شۋلاستى حالىق.
1939 جىلى قازان ايىندا قاجەكەڭدى شاۋىلدىردە جانە كوردىم. جوعارىدا ايتقان ويىندارىن قايتالاپ كورسەتتى. بۇل جولعى ءبىر ەرەكشەلىك – كۇش اتاسى تۇيە تارتىس جاسادى.
ەكى تۇيە اكەلىندى. «قۇيرىعى ءۇزىلىپ كەتەدى. بەلىنە ارقان بايلاڭدار» – دەدى قاجەكەڭ. بەلىنە ارقان بايلانىپ، ارقاننىڭ ەكى ۇشى بالۋان قولىنا بەرىلدى. ول بىلەگىنە وراپ- وراپ الدى. ەكى جاققا قاراپ تۇرعان تۇيەگە ەكى جىگىت ءمىندى.
– ال، ايدا! – دەدى بالۋان.
ءشۇۋ- شۇۋلەپ ايداي جونەلدى جىگىتتەر. بيشىك سارتىلداپ، تۇيە بارقىلداپ ءار باعىتقا تارتا جونەلەدى. بالۋان ەكىگە جارىلىپ كەتەردەي ۇرەيلەنىپ قارايمىز. جىگىتتەر تۇيەنى سابالايدى. تۇيە بايقۇس بارقىلداپ العا بىرەر اتتايدى شايقالاقتاپ. بالۋان بىلەگى بۇلتىلداپ قوس تۇيەنى كەيىن قاراي سۇيرەي شەگىندىرىپ اكەتەدى. جايشىلىقتا جايىلىپ جاتقان جۋان قارىن سىپتاي بولىپ قارىنعا جابىسىپ قالعان.
بالۋان مەن تۇيەلەر ءبىرسىپىرا تارتىستى. ەشتەڭە شىقپادى. اقىرى العا ادىمداي ءتۇسىپ قوس تۇيەنى ءتورت- بەس مەتر جەرگە سۇيرەپ اپارىپ تاستادى.
– ۋا، بارەكەلدە، بالۋان! » – دەستى جۇرت. نارمەن تارتىسقان نار ەدى قاجەكەڭ – دەپ ءاشىرباي قارت اڭگىمەسىن اياقتادى.

مەيىربان
(ورىنبەك ناۋرىزباي ۇلىنىڭ اڭگىمەسى. 1893 جىلى تۋعان)

– قاجەكەڭ جارىقتىقپەن ەرتەدەن تانىس، ءبىلىس بولىپ، سىيلاسىپ جۇردىك قوي، – دەپ باستادى اڭگىمەسىن ورىنبەك قاريا. – ول ەرتەدەن ۇيگە كەلىپ ءتۇسىپ، قونا جاتىپ كەتىپ جۇرەتىن.
1935 جىلى شاۋىلدىردە كوردىم. بىرگە ءجۇرىپ ويىنىن تاماشالادىم. (ورىنبەك قاريا قاجەكەڭنىڭ وزگەلەر ايتقان ويىن تۇرلەرىن قايتالاپ اڭگىمەلەدى. ق. ە. )
1942 جىلى تەمىرلان سەلوسىنىڭ ارعى جاعىندا تۇراتىن ءاۋلى- جايىندا بولدىم. ۇيىنە قوناق ەتتى.
– ءبارىن ايت تا، ءبىرىن ايت دەگەندەي، مەن قاجەكەڭنىڭ قوناق- اسىدا قالاي وتىراتىنى جايلى اڭگىمەلەپ بەرەيىن. بالۋاننىڭ اتى – بالۋان عوي، ونىڭ ۇستىنە حالىق ابدەن ەركەلەتكەن ەمەس پە، ۇرت مىنەز، ۇرما سوزدەرى بولا بەرەتىن. ءبىر ءتاۋىر جەرى قاجەكەڭنىڭ ارتىق- اۋىز ءسوزىن ەلەڭ قىلمايتىن.
ءسويتىپ ءجۇرىپ، كىسى كوڭىلىنە قاراعىش، ءوزىم دەگەن ادامىن سىيلاعىش كەلەتىن. «وۆسەۆود» سوۆحوزىندا نۇرتاۋ دەگەن كىسى تۇردى. پەرزەنتى بولماي ءجۇردى. 1938 جىلى سول نۇرتاۋ شارانا كوردى، پەرزەنت ءسۇيدى. ابزال ازاماتتىڭ بۇرىنعى جارىمكوڭىل جاعدايىن بىلەتىن قاجەكەڭ قاراكەر اتىن ارباعا جەگىپ، ايەلىن قاسىنا الىپ، سوناۋ شىلىكتەن ارنايى كەلىپ، قۇتتى بولسىن ايتتى. قاجەكەڭنىڭ بۇل كىسىلىگىنە ءبارىمىز ءدان ريزا بولدىق. باسى نۇرەكەڭ بولىپ، قوي سويىپ، قولىمىزدى قۋسىرىپ كۇتتىك بالۋاندى. بالۋان باعلان ەتىن جەپ، شاراپ ءىشىپ كوڭىلدى وتىردى…
قاجەكەڭ مەيىربان ەدى.
ۋا، شىركىن دۇنيە، كىمدەر كەلىپ، كىمدەر كەتپەگەن؟ ! سويتكەن قاجەكەڭ دە ءوتتى- اۋ مىنا دۇنيەدەن.
ورەكەڭ اڭگىمەسىن تەرەڭ كۇرسىنىسپەن ءتامامدادى.

كۇن تۇتىلعان ەدى
(يسابەك ەسىبايەۆتىڭ اڭگىمەسى. 1928- 1989 ج. ج. )

1943 جىلى قىركۇيەكتىڭ 5- ى كۇنى قوعام دەگەن اۋىلدان شاۋىلدىرگە ەسەككە ءمىنىپ كەلدىم دەپ باستايتىن ەدى قادىرلى ۇستاز يسابەك ەسىباەۆ ءوز اڭگىمەسىن. وزگە كوز كورگەندەر ەستەلىگىنە ۇقساس ءتۇسىپ جاتۋىنا قاراماستان، ۇستاز اڭگىمەسىندە كەيبىر دەتال ەرەكشەلىكتەرى كەزدەسەدى. – كەلسەم، – دەيدى ول اڭگىمەسىن ودان ءارى ساباقتاپ، – ءشاۋىلدىر حالقى گۋ- گۋ ەتەدى. «سوفرونوۆ دەگەن بالۋان شىعىپتى. قاجەكەڭنىڭ ءوزىن ەكى بۇكتەيتىن كورىنەدى. اۋداندا ونەر كورسەتىپ ءجۇر ەكەن…»
جۇرت وتقا ماي قۇيعانداي قىزىقتى وسەك قوسىپ گۋلەتىپ جاتقاندا، فوەتون سەكىلدەندىرىپ جاساعان اربامەن قاجەكەڭ كەلىپ قالعانى. قاسىندا توماشاداي عانا ايەلى بار. جىگىتتەر بوز بيەىڭ شىلبىرىنان الىپ جايعاي باستادى.
سويتكەنشە بولماي اۋدان باسشىلارى كەڭسەدەن جۇگىرە باسا كەلىپ، بالۋان اتامەن قاۋقىلداي امانداسىپ جاتتى.
– ءيا، قاجەكە، ات- كولىك امان كەلدىڭىز بە؟
– اۋىل- ەل امان با، قاجەكە؟ قاجەكەڭ تۇنجىر.
سەبەبىن بىلمەك بولىپ اۋدان باسشىلارى الەك. ۇمىتپاسام ءشاۋىلدىر اۋداندىق ءپارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى احمەتوۆ دەگەن كىسى ەدى.
– اكەسى ولگەندى دە ەستىرتەدى، قاجەكە. ايتىڭىزشى، نە بولدى سىزگە، – دەدى ول.
– ءاي، اناۋىڭ مەنى جەڭەمىن دەپتى عوي.
قاباعىنان قار جاۋارداي تۇنجىراپ تۇرعان بالۋان دۇڭك ەتە ءتۇستى.
– كىم، قاجەكە؟
– الگى سافرونوۆ…
– وي، قاجەكە- اي، بالا قۇساپ بۇرتيىپ تۇرعانىڭىز سول ما؟ سوزگە يلانعىشسىز- اۋ، جارىقتىق. بالاڭىزبەن جاستى جاس ادام سىزگە ءولىپ بارا جاتسا ءويتىپ ايتپايدى. اراداعى اراپشىلار عوي ءسىزدى ارانداتىپ جۇرگەن. اۋدان باسشىسى اڭعال بالۋان كوڭىلىن ءجىبىتتى. ىزا بۋىپ كەلگەن بالۋان جۇرت تىلەگىمەن شەشىنىپ تاستاپ، ويىن كورسەتۋگە كىرىستى. يىعىنا رەلس سالدى. ەكى شەتىنە ون ەكى ادامنان جيىرما ءتورت جىگىتتى مىنگىزىپ، وتىرعان ورنىنان تۇرىپ، القا- قوتان وتىرعان جۇرتتى ءبىر- ەكى اينالدى.
جاپىرلاپ جەرگە تۇسكەن جىگىتتەرگە «ەندى وسى رەلستى يىڭدەر» دەپ بۇيىردى. الگى جىگىتتەردىڭ ءبارى جابىلىپ رەلستى يە المادى. «ءاي- ءاي، جىگىتتەر» دەگەن قاجەكەڭ مويىنداعى رەلسى گالستۋك فورماسىنا كەلتىرە ءيىپ، باسىنان جوعارى كوتەرىپ العان كۇيى «ءدۇرس» ەتكىزىپ الاڭعا تاستاي سالدى.
جىگىتتەر تىرباڭداپ گالستۋك بەينەسىندە يىلگەن رەلستى جازا الماي الەككە ءتۇسىپ جاتتى.
ال، قاجەكەڭ بولسا ءوزىنىڭ كەزەكتى ويىنىن كورسەتۋگە كىرىستى.
ءبارى ەكى بۇت كەلەتىن بىرنەشە گيردى شىنجىرعا ءتىزىپ الىپ تىسىمەن تىستەي كوتەرىپ، الاڭدى اينالا ءجۇرىپ، جەرگە تاستادى.
ەكى تۇيەنى ەكى جاققا قاراتىپ، مويىنتۇرىقتان تارتقان ارقاندى قاجەكەڭ بىلەگىنە سالدى دا، ساۋساعىن تاراقتاپ قاتىپ تۇرىپ قالدى. ەكى جىگىت ەكى جاققا قاراعان تۇيەلەرىن سابالاپ بارقىراتىپ ايدايدى كەپ، ايدايدى كەپ. بالۋان ءبىراز شىدادى. اقىرى ءبىر تۇيە تىم كۇشتى شىقتى عوي دەيمىن. قاجى- اتانى دا، ەكىنشى تۇيەنى دە ءبىراز جەرگە سۇيرەپ كەتتى. قاجەكەڭنىڭ تاراقتاعان قولدارى قارىسىپ قالىپتى. زورعا ءجازىلدى…
بىر ۋاقىتتا قاجەكەڭ شالقاسىنان جاتىپ، ديىرمەن تاسىن كەۋدەسىنە باستىرا قويعىزدى. ءبىر زور دەنەلى جىگىتتىڭ قولىنا شويىن بالعا بەرىپ، ديىرمەن تاستى توقپاقتاتىپ ۇرعىزدى. الگى جىگىت بالعامەن تاستى ۇرعىلاپ جاتقاندا تاستىڭ ءبىر سىنىعى ۇشىپ ءتۇسىپ، قاجەكەڭنىڭ قاباعىن وسا جىرتىپ كەتتى. بالۋان قاباعىنان قارا قان ساۋ ەتە قالدى. جىگىت بالعاسىن تاستاي سالىپ قاشا جونەلدى…
ال، قاجەكەڭ بولسا ديىرمەن تاسىن يتەرىپ تاستاپ ورنىنان كۇلىمدەپ تۇرىپ كەلە جاتتى…
سافرونوۆ كورشى اۋىلدا ويىن كورسەتىپ ءجۇر ەكەن. اۋدانعا قايتا ورالعاندا قاجەكەڭدى كەزدەستىردى. قاجەكەڭ قايتا تۇتىكتى. سافرونوۆ ادەپتى جىگىت ەكەن. جۇرت ءمان- جايدى تۇسىندىرگەن سوڭ: «ۇستاز الدىندا باسىمدى يەمىن» دەپ، قاجەكەڭنىڭ اياعىنا جىعىلدى…
سول كۇنى كۇن تۇتىلعان ەدى…

تابارىك
(اسانتاي ءالىموۆتىڭ اڭگىمەسى)

– وتىرار اۋدانىندا تۇڭعىش مەكتەپ اشقان ادام – بەگىم باسوۆ دەگەن ۇستاز ەدى. «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن ەكى مارتە مارلەنگەن، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مۇعالىمى بولىپ وتكەن بۇل كىسىنى بۇكىل اۋدان حالقى، ءدۇيىم جۇرت قاتتى سىيلايتىن، – دەيدى اسەكەڭ، – 1942 جىلى سول كىسىنىڭ ۇيىنە بارا قالدىم.
ادامدار ابى كىرىپ، كۇبى شىعىپ، قاربالاس قيمىلعا كىرگەن. بالا ەمەسپىز بە، «جۇرت نەگە سابىلىپ ءجۇر؟ » دەگەن ويمەن تەرەزەدەن سىعالاسام، توردە ءۇستى- باسىنا اق كويلەك- دامبال كيگەن ءبىر كىسى توبەدەي بولىپ وتىر. قاجىمۇقان اتا ەكەنىن بىردەن بىلە قويدىم. بۇرىن دا كورگەنمىن عوي. اۋىل ازاماتتارى قاجەكەڭدى كۇتىپ ساپىرىلىسىپ ءجۇر ەكەن عوي، – دەپ ءتۇيدىم.
سويتكەنشە بولعان جوق، دالادا وشاق جاقتان ايەلدەردىڭ الدەنەگە تالاسىپ شۋلاسقان ۇندەرى ەستىلدى.
– ءاي، بىزگە دە بەرسەڭدەرشى.
– سەندەردە بار بالا بىزدە جوق پا، ءاي؟
– و، نەسى- اي، بەر بىلاي، بالالارىمىزعا تابارىك ەتەيىك. جاقىنداپ كەلگەندە بايقادىم، اۋىل ايەلدەرى شۋلاسىپ، الدەبىر كونەلەۋ اق ماتاعا تالاسىپ ءجۇر. ءبىرىن- ءبىرى ءتۇتىپ جەيتىندەي جان سالا شارپىسىپ ءجۇر.
قاسىمدا بەگىم اعايدىڭ تۇراربەك ەسىمدى بالاسى تۇرعان. سونىڭ جۇزىنە بۇرىلا قاراپ:
– ايەلدەر نەگە تالاسىپ ءجۇر؟ – دەپ سۇرادىم.
– اپام قاجىمۇقان اتاما جاڭا كويلەك- دامبال تىگىپ بەرگەن. ۇستىندەگى كويلەك- دامبالىن مىنالار «تابارىك» دەپ جاپىرىقتاپ جىرتىپ، ءبولىپ الىپ جاتىر – دەدى تۇراربەك.
«شىركىن، مەنىڭ دە انام ءتىرى بولىپ، قاجىمۇقاننىڭ كويلەك- دامبالىنان الىپ بەرەر مە ەدى؟ ! » – دەپ ارماندادىم ىشتەي…

سۋرەت سىرى
(حاكىم بەكىشەۆ. 1910- 1989 ج. )

– ە، ە، قاجى اتامنىڭ اۋلىنان ەكەنسىڭ عوي. جارايدى، سەنى جۇمىسقا قابىلدايىق، – دەدى كەلتە تاناۋ جۋان قازاق. – ارينە، ءارى قاراي ءسابيت مۇقانوۆ مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى ءوزىنىڭ تالاپ- تىلەگىن ايتىپ جاتتى. جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن جاس جىگىت ديرەكتور «تاۋ قوپاراسىڭ» دەسە دە، ءۇنسىز باس يزەي بەرەدى- داعى.
مۋزەيدىڭ مارعاۋ، ميمىرت جۇمىسى. بىردە مۋزەي ديرەكتورىنان «قاجى اتا» دەگەن ءسوزىنىڭ سىرىن سۇرادىم. ول كىسى:
– ە، ول كىسى ماعان وكىل اكە، مەن وكىل بالا بولىپ ەدىم، ۋاقىتىندا.
– ۋا، ءپالى، قاجىمۇقان اتانى كورگەن بولدىڭىز عوي، سىر بولىسسەڭىزشى…
باسشىنى تاقىمداي ءتۇستىم.
– البەتتە!
جازۋشى س. مۇقانوۆ مۋزەي- ءۇيىنىڭ ديرەكتورى حاكىم بەكىشەۆ اڭگىمەسىن ساباقتادى.
– 1934 جىلى كۇز ايلارىنىڭ بىرىندە قاجىمۇقان مۇڭايتپاسۇلى، قاسىندا كەڭەستەر وداعىنىڭ ءار قىرىنان كەلگەن ون ءبىر بالۋان، قىزىلجار قالاسىنا كەلدى. Цيرك ۇيىندە فرانسۋز كۇرەسىنەن ونەر كورسەتتى.
قاجەكەڭ وسى ساپارىندا ەكى اپتا ءبىزدىڭ ۇيدە – لەنين جانە بوستاندىق كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى ەكى قابات قاراعاي ۇيدە جاتىپ تۇردى. بالۋاننىڭ ءبىزدىڭ ءۇيدى تاڭداۋىنىڭ وزىندىك سەبەپتەرى بار ەدى. ءبىزدىڭ ءۇي قالالىق باققا جاقىن ەدى. ال سيرك قالالىق باقتىڭ كۇنباتىس جيەگىنە ورنالاسقان. ءارى قاجەكەڭ ەرتەدەن مەنىڭ اكەم بەكىشپەن تانىس، ءبىلىس، سىيلاس جۇرەدى ەكەن. ونى ەكەۋىنىڭ ءازىل اڭگىمە، قالجىڭىنان اڭعاردىم.
مىنە، مەن قاجەكەڭدى سول جولى تۇڭعىش رەت كوردىم.
قاجەكەڭ دەنەسى زور، ەكى يىعىنا ەكى كىسى مىنگەندەي، باسى ەكى كىسىنىڭ باسىنداي بار، قاباعى كوزىن جاۋىپ تۇرادى. تەك كۇرەسىپ ءجۇرىپ قارسىلاسىنا ىزالانعاندا، قاباعى جيىرىلىپ، كوزى الا- رىپ كورىنەتىنىن بايقادىم.
بالۋان اتامەن ءبىر ءۇيدىڭ كىسىسىندەي بولىپ كەتتىك. اكەي قاجى اتامەن سيرككە بىرگە بارادى، كۇرەسكە تۇسكەن قۇرداسىنا قيقۋ قوسىپ، مەرەيلەنىپ بىرگە قايتادى.
قاجى اتا استى بىلاپىت ىشپەيتىن. سۇيىكتى اسى – ەت پەن قىمىز. تابىلىپ جاتسا توبىلعى سىراعا قارسى ەمەس… ءشاي، ماي، نانعا ۇيىرسەكتەگەنىن كورگەن ەمەسپىن. الدىنا ەت كەلگەندە جىلىكتىڭ بۇلشىق ەتتەرىن جۇلىپ الىپ ءبىر- اق قىلعىتادى. شايناپ تا جاتپايدى- اۋ. ال، قىمىزدى راحاتتانا، قانا ىشەدى.

ەسىمدە قالعان ءبىرسىپىرا اڭگىمە – قاجى اتانىڭ ۇيقىسىنا بايلانىستى. بالۋاننىڭ ۇيقىسى – ەرتەگىدەگى داۋلەردىڭ ۇيقىسىنا ۇقسايتىن. ءبىزدىڭ وتەن ەكى قاباتتى قاراعاي ءۇيدىڭ ەكىنشى قاباتىندا. استىڭعى، ءبىرىنشى قاباتىندا ءبىر ورىس وتباسى تۇردى. قاجى اتا، اكەي، مەن ۇشەۋمىز ءبىر بولمەدە، ەدەنگە توسەك سالىپ، قاتار جاتامىز. قاجى اتانىڭ ۇيقىسى قاتتى، ەگەر جاۋ شاۋ- ىپ جاتسا دا ويانبايدى. ءارى ۇيقتاعاندا سۇمدىق قورىلدايدى. ول قورىلداعاندا قاسىنداعى كىسى ۇيقتاپ بولمايدى. مۇنىمەن تىنسا جاقسى- اۋ، كۇندىزگى الىس- جۇلىس، كۇرەسى ەسىنە تۇسە مە قالاي، ايتەۋىر ۇيىقتاپ جاتىپ، وقىس قيمىلدار جاسايدى. وندايدا قولى ءتيىپ كەتسە وڭدىرمايدى. اياعىن ءدۇرس ەتكىزسە، ەدەن ويىلارداي دۇڭك ەتە قالادى.

بىردە قىزىق بولدى. بالۋان ۇيقىسىراپ ەدەندى اياعىمەن دۇڭك ەتكىزگەندە «جەر سىلكىندى مە» دەپ قورىققان استىڭعى قاباتتاعى كورشىلەر تايلى- تاياعى قالماي دالاعا جۇگىرىپ شىعادى. ءبىز ءمان- جايدى ءتۇسىندىرىپ، قايتالاماسقا ءسوز بەردىك. قايتالانبايتىن قايدا؟ ! اقىرى كورشىنىڭ رەنىشىن سەزگەن قاجى اتا:
– بەكىش، ماعان توسەكتى دالاعا سالدىر – دەگەن ءوتىنىش ايتتى.
الدىندا قوناعىن دالاعا قوندىرعاندى قولايسىز كورگەن اكەي قارسىلاسىپ ەدى، اقىرى كورشىنىڭ ىڭعايىنا، بالۋاننىڭ وتىنىشىنە قاراپ، كوندى.
بىراق بالۋان دالاعا جاتىپ تا بارقادار تاپپادى. بورپىلداق قۇس توسەككە ورانىپ، قۇس جاستىققا باس قويىپ قورىلداپ تۇسكە دەيىن ۇيىقتايتىن كۇش اتاسىن بۇكىل اۋىل تاماشالايتىن بولدى. تابارىك كورگەن بە قالاي، ايتەۋىر بىردە كورپە- جاستىعىن ۇرلاپ كەتتى…

وسىنداي كۇندەردىڭ بىرىندە ەرتە تۇرسام، اكەيدىڭ سيراعى كورپەدەن سىرتقا شىعىپ جاتىر ەكەن. وڭ جاق اياعى تىزەسىنەن توبىعىنا دەيىن قاپ- قارا بولىپ قانتالاپ كەتكەن. جالما- جان اكەيدى وياتتىم:
– اياعىڭىزعا نە بولدى، اكەي؟
– ە، قاراعىم، انا دييۋ ەكەۋمىز سيركتەن شىعىپ تاقتاي جولمەن قولتىقتاسىپ كەلە جاتىر ەدىك، اعاش ويىلىپ كەتىپ قۇلاعانىمىز. قۇلاعاندا قاجەكەڭ ۇستىمە قۇلاپ، ءولىپ قالا جازدادىم. ولگەن شىعارمىن دەپ ەدىم، قايتا كورەر جارىق بار ەكەن، سوڭىمىزدان كەلە جاتقان ادامدار ءداۋدى اۋناتىپ، استىنان زورعا كوتەرىلىپ شىقتىم. اياعىم سودان بولدى.

اكەي ءبىراز كۇن بەينەت شەگىپ، اۋىرسىنىپ ءجۇردى اياعىن.

تسيركتە كۇندە كۇرەس. قاجەكەڭمەن بىرگە ميشابوروۆ، لاۆرەنتەۆ، نەكراسوۆ، يان- تسيگين (ەستون)، اۆگۋستەۆ سەكىلدى الپاۋىتتار ارەناعا شىعىپ ءجۇردى. ءبارى دە كۇش اتاسىن «قاجەكە» اتادى. قاجەكەڭمەن كۇرەسكە شىققانىنىڭ جەڭىلمەگەنى جوق.
ءسويتىپ قاجەكەڭ قىزىلجار حالقىن ەكى اپتا قۋانىشقا بولەدى، قىزىققا كەنەلتتى. «سىيعا – سىي، سىراعا بال» دەگەن بار ەمەس پە؟ ! وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى الىپ اتاعا نە سىيلاساق ەكەن دەپ ويلاندى. ءبىزدىڭ اكەيمەن ويلاستى. اقىرى ءبىرسىپىرا كيىم تىكتىرىپ بەرۋگە شەشىم قابىلدادى.
شەشىم بويىنشا ەكى قاراگەر تايدىڭ تەرىسىنەن تۇگىن سىرتىنا قاراتىپ، ءىشىن استارلاپ، مول تايجاقى تىگىلدى. تايجاقىنى زۇلقاينار جانە نۇرعالي دەگەن كىسىلەردىڭ ايەلى تىكتى. تۇتاس بىلعارىدان ساپتاما ەتىك تىگىلدى. ونى قىزىلجارداعى اتاقتى ەتىكشى شاكەن تىكتى. ەتىكتىڭ ۇلتانىن اعاش شەگەمەن شەگەلەپ، وزگە ءوڭىرىن تارامىسپەن بەكىتتى.
الىپ كۇش يەسى بالاداي اڭعال، مەيلىنشە ادال ادام بولاتىن. حالىق سىيىنا جادىراپ قۋاندى.
مىنا سۋرەت سول كەزدە قىزىلجار قالاسىندا تۇسىرىلگەن ەدى… ۇزاق جىلدار س:مۇقانوۆ مۋزەي- ۇيىندە ديرەكتور بولىپ قىزمەت ىستەگەن حاكىم بەكىشەۆ اقساقال اڭگىمەسىن ايتىپ اياقتاپ، قاجەكەڭنىڭ سيرەك فوتوسۋرەتىن ماعان بەرگەن ەدى.

قاجەكەڭنىڭ حاتى

جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆ مۋزەي- ۇيىندە عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ ىستەيمىن. قازاق جازۋشىلارى اراسىندا ءوزى دە حاتتى كوپ جازعان، ءارى حاتتى جۇرتشىلىقتان وتە كوپ العان قالامگەر – ءسابيت مۇقانوۆ. جايشىلىقتا سالدىر- سالاقتاۋ كورىنەتىن ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ارحيۆكە مۇتتاحامدىعىنا كىسى قايران قالارلىقتاي. قاعاز اتاۋلىنىڭ قيقىمىن تاستامايدى- اۋ، قيقىمىن تاستامايدى. كەلگەن حات، كەتكەن حات كوشىرمەسى ءبارى- ءبارى ساق- تاۋلى. ءوزىن الدەكىم بالاعاتتاپ جازعان قاعاز، ءوزى الدەكىمدى كورسەتە ۇرسىپ جازعان حات- قاعاز دا ساقتاۋلى. جاسىرىپ- جاۋىپ جاتقان، جاسىرىنىپ جاقسى اتتى بولايىن دەپ ويلاپ جۇرگەن ءسابيت جوق…
كابينەتتى كەرنەپ كەتكەن حات، قاعازدىڭ ءبىرسىپىراسىن جازۋشى كوزىنىڭ تىرىسىندە قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك ارحيۆىنە تاپسىرعان. جازۋشىنىڭ جان سىرىنا قۇمارتقان جاس جىگىتتىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى سول مول ءارحيۆتى شاڭ جۇتا شابىتتانا اقتارعانى بار. مىنە، سونداي قىزىقتى كۇندەردىڭ بىرىندە س. مۇقانوۆتىڭ جەكە قورىنان (1634 قور) اتاقتى بالۋان قاجىمۇقان مۇڭايتپاسۇلىنىڭ تاشكەنت سيركىندە كورسەتكەن ونەرىنىڭ جارناماسى مەن ءبىر حاتىنا كەزىكتى. قۇداي- اۋ، ەكەۋى دە جىلان جىلعى دەرلىك، ابدەن سارعايعان، ارىپتەرى وشكەن، سوزدەرى ولەۋسىرەپ زورعا وقىلادى. سونداي قۇجات- قاعازدى ساقتاعان سابەڭنىڭ ۇقىپتىلىعىن قاراڭىز. قالاي قىزىقپايسىز، قالاي ءتانتى قالمايسىز؟ !
جارناماعا قاراعاندا، تاشكەنت سيركى ءبىر كەشىن قاجەكەڭە ارناماق. اۋدارىپ وقيىق باعدارلامانى:
«13­14­15­16 قىركۇيەك. تاشكەندە قاجىمۇقان مەملەكەتتىك سيركتە عاجاپ كۇش­ويىنىن كورسەتەدى.

1. جۇز پۇتتىق ەكى مەترلىك ەكى قۇرىلىس تىرەگىن (بەلتەمىر) يىعىنا سالىپ يەدى.
2. «تەمىر گالستۋك».
3. «سامسون بەلدىگى»، تاعى باسقا عالامات كۇشكە تۇسەرلىك رەكوردتىق ويىندار كورسەتەدى.

قاجىمۇقان ويىنىنان سوڭ سيركتىڭ بارلىق ترۋپپاسىنىڭ قاتىسۋىمەن ويىن كورسەتىلەدى».

«باسقارما» – دەلىنگەن باعدارلامادا

مىنە، وسى جارناماعا قاجەكەڭنىڭ قالامگەر ىنىسىنە جازعان حاتى قوسا تىگىلىپتى. ەسكىرىپ توزعان حاتتى ەجىكتەي باستايمىن.
حاتتىڭ باستاۋىنداعى ءسابيت دەگەن ءسوز جارتىلاي جىرتىلىپ، «مۇقانوۆ! » دەگەن ءسوزى ساقتالىپتى. ءارى قاراي حاتتى اجىراتىپ وقۋعا بولادى.

«…اعاڭ قاجىمۇقاندى ۇمىتقان بولارسىڭ. ۇمىتقانىڭا تومەندەگىلەر دالەل بولا الادى دەيمىن. مەنىڭ كىم ەكەنىمدى، مەنىڭ بالۋان ەكەنىمدى، قانداي قىزمەت اتقارعانىمدى، بايدىڭ ءيا قۇلاقتىڭ بالاسى ەمەس ەكەنىمدى بىلەسىڭ عوي. وسىلاردى… نەگە ەسىڭە المايسىڭ؟ بالۋان شولاقتىڭ ولگەنىنە 20 جىل تولسا دا، ونى قازاقستاننىڭ 20 جىلدىعىنا قارسى قالامىڭمەن تىرىلتەيىن دەپ جاتىرسىز عوي. سول سياقتى مەنى ەڭ بولماسا قاعاز جۇزىنە شىعارمايسىز با؟ مەن قازىر ولگەنىم… (وشكەن) عوي.

مەنى دە ءبىر قاعاز… (جىرتىلعان) شىعارۋىڭدى سۇرايمىن. (ءارى قاراي ءوشىپ كەتكەن. ق. ە. )
…سونان سوڭعى جىلىنا (جىرتىلعان) قاعاز دالەل. ماعان مىنا ادرەس بويىنشا ءحابارلاس:
شاۋىلدىر اۋدانى، شىلىك اۋىل كەڭەسى، اقتوبە كولحوزى. قاجىمۇقانعا!

18/VII­40 ج. »

يا، بۇل حاتتا، كونسەرتتىك باعدارلامادا قانداي سىر بار؟ كۇش اتاسى قاجىمۇقان بىرەۋگە حات جازىپتى دەگەن اڭگىمە جۇرتشىلىق ەسىندە جوق. ونداي حات ىنىسىندەي سىيلاس ءسابيت مۇقانوۆقا جازىلعانىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. حاتتىڭ ۇزىن- ىرعاسى دۇنيەدەن وتكەن بالۋان شولاقتى قالام قۋاتىمەن قاتارعا قوستىڭ، ونىڭ دۇرىس، بىراق مەن جونىندە كىتاپ جازامىن دەگەن ۋادەڭە جەتپەدىڭ دەگەنگە سايادى. سىيلاس اعانىڭ قالام ۇستاعان ىنىگە وكپە- نازى بار. وسىنداي نازدىڭ تىرشىلىكتە قاجىمۇقان مەن ءسابيت مۇقانوۆ اراسىندا بولعانىن ديحان ابىلەۆ تە «الىپتىڭ اق باتاسى» («كۇش اتاسى»، «قازاقستان»، 1984، 84­85­بەتتەر) اتتى ەستەلىگىندە دە جۇقالاپ ايتىپ وتەدى. كوز كورگەندەردىڭ اۋىزەكى اڭگىمەسىنە دەن قويساق، سابەڭ شىعارما جازباق نيەتپەن قاجەكەڭمەن ءبىرسىپىرا اڭگىمەلەسىپ، كەرەكتى جايلاردى ايتقىزىپ جازىپ الىپتى. بىراق جازىلعان شىعارما جوق. الىپ قايرات يەسى، اڭعال بالۋان، مىنە وسى جايلارعا وكپەلەيدى. ول كەزدە بالۋان ءوز ومىرىنەن كەلەشەكتە ءبىر ەمەس، بىرنەشە جانردا ءارالۋان شىعارما جازىلاتىنىن، كوركەم فيلم تۇسىرىلەتىنىن بىلگەن جوق، ارينە.

ءومىردىڭ قاي سالاسىن دا مول قامتيتىن، تابيعاتىندا ءونىمدى ەڭبەكتەنگەن سابەڭنىڭ قاجىمۇقان ومىرىنەن شىعارما جازباق بولۋى – شىندىق. كوز كورگەندەردىڭ ەستەلىگىن بىلاي قويعاندا، جازۋشى ارحيۆىندە ساقتالعان سيرك جارناماسى، قاجىمۇقانعا قاتىستى باسقا جازبالار دا جازۋشى ويىنا كەپىلدىك بەرگەندەي. ويعا العانىمەن ورىندالماي قالاتىن ارمان جازۋشى تاعدىرىندا از كەزدەسپەيدى. بۇل دا سونىڭ بىرى…

مىنە، ۇلى قايرات يەسى – قاجەكەڭنىڭ ءبىر حاتىنىڭ بىزگە ايتار سىرى وسىنداي!
ءتۇيىن

جىلدار قاناتىن سۋدىرلاتىپ ءوتىپ جاتىر. زاۋلاپ كۇن، اۋناپ اي، جىلجىپ جىل وتەدى. قاجەكەڭ جايىندا ءار كەزدە ەستەلىكتەرىن ءبولىسىپ اڭگىمە ايتقان قاريالاردىڭ دەنى جارىق دۇنيەدە جوق. ەستەلىك اڭگىمەلەرى ءۇشىن رۋحىنا مىڭ تاعزىم داناكوز قاريالاردىڭ. كۇش اتاسى جايلى اڭگىمە، ەستەلىكتەر جيناۋىما سەبەپكەر بولعان اياۋلى انام دا جەتپىستىڭ بيىگىنە كوتەرىلدى بۇل كۇندەرى. ول كىسىنىڭ ەسىمىن قويعان ۇلى انا – ايشا- ءبيبى ارۋاعى جەلەپ- جەبەسىن.

ەسكەرتەر ءبىر جاي – ەستەلىك اڭگىمەلەر قاز- قالپىندا حاتقا ءتۇستى. جەكە دەرەك، كىسى اتتارىندا ارتىق- اۋىس بولسا وقىرماننان كەشىرىم. جينالعان مۇنداي ماتەريال مەندە ءبىرسىپىرا. جەردە قالعانشا جۇرتقا جەتسىن، جەلگە ۇشقانشا جۇرت قۇلاعىندا كەتسىن دەگەن ويمەن ىرىكتەپ ۇسىندىق وقىرمانعا.

ماتەريال قالامگەر عالىم قۇلبەك ەرگوبەكتىڭ "دارا ءسوز"كىتابىنان الىندى.


0
评论ىزدەلۋدە......
جوبا تۋرالى | اي - كۋا ۋيچات تەكشەسى | بايلانىس ورناتۋ | قولداۋشىلار | وقىرمان نازارىنا | ەرەجە - تۇزىم | لەبىز |

توراپتىڭ بارلىق ۇقىعى اي - كۋا تورابىنا ءتان.جاۋاپتى رەداكتور:مۋسا ءتابىتاي ۇلى(ءمانسۇر)

copyright 2017 苏ICP备15062819号-3 18792514428 Mr.Musa